De Basispakketgeneratie komt eraan

De eerste vier jaar Basispakket

In 2018 gaat de eerste lichting basisschoolleerlingen die vanaf groep 4 van de regeling Basispakket Kunsten Cultuureducatie van de gemeente Amsterdam heeft geprofiteerd naar het voortgezet onderwijs.

Van deze leerlingen stromen de meesten, 55%, uit naar het vmbo (basis, kader, gemengd en theoretische leerweg) en de resterende 45% gaat naar de havo, het vwo en de categoriale gymnasia. Deze nieuwe lichting leerlingen heeft vanuit het Basispakket gedurende haar schoolloopbaan kennis en vaardigheden opgedaan in een of meerdere kunstdisciplines in doorgaande leerlijnen. Kunnen deze leerlingen de opgedane vaardigheden verder ontwikkelen op het moment dat zij het vo betreden?

Vooruitlopend op een rapport dat Mocca later dit jaar uitbrengt, beschrijven we alvast een aantal aandachtspunten voor de aansluiting van leerlingen in het vmbo en laten we een ervaringsdeskundige, een brugklasser, aan het woord.

Met de regeling Basispakket Kunst- en Cultuureducatie van de gemeente Amsterdam is er een impuls gegeven aan het cultuuronderwijs van Amsterdamse basisscholen. Dankzij deze regeling besteden Amsterdamse basisscholen meer aandacht aan cultuuronderwijs. Leerlingen ontwikkelen gedurende hun schoolloopbaan culturele vaardigheden die vastgelegd zijn in doorgaande leerlijnen. Op dit moment doen volgens de gegevens van Mocca bijna alle 260 basisscholen mee aan het Basispakket. Daarvan heeft 98% een eerste leerlijn, 74% een tweede leerlijn en 15% een derde leerlijn. Muziekonderwijs in de klas is sinds 2013 door de gemeente Amsterdam via het Basispakket structureel gesubsidieerd. Dat betekent dat de leerlingen die nu van de basisschool komen sinds groep 4 wekelijks muziekonderwijs krijgen. Masterstudent muziekwetenschap Saskia van der Meer heeft in samenwerking met Mocca in 2015 de stand van zaken in het muziekonderwijs en de mogelijke effecten van het Basispakket Kunst en Cultuur-educatie in het vmbo (inclusief praktijkonderwijs) onderzocht.

Uit interviews met Amsterdamse scholen voor voortgezet onderwijs blijkt dat er geen goede aansluiting is op het muziekonderwijs van de basisschool. Van de geïnterviewde docenten is 85% niet bekend met de huidige ontwikkelingen op het gebied van muziek op de basisschool. Docenten geven aan wel bekend te zijn met het Leerorkest, dat op tientallen basisscholen actief is. Een aantal docenten merkt de invloed van het Leerorkest in de brugklas. Leerlingen hebben meer vaardigheden. Dit heeft grote niveauverschillen tot gevolg, waardoor differentiëren in de klas nog belangrijker wordt.

Amsterdam staat niet alleen Van de Amsterdamse vmbo-scholen heeft 33% in 2014 aangegeven ondersteuning te willen bij het invoeren van doorgaande leerlijnen. De docenten vinden het een goede zaak dat het muziekonderwijs een positieve ontwikkeling doormaakt en willen die ontwikkeling graag voortzetten in hun eigen lessen. Een aansluiting op de doorgaande leerlijnen uit het basisonderwijs kunnen zij echter volgens eigen zeggen nog niet bieden.

Amsterdam staat niet alleen: de ontwikkeling van doorgaande leerlijnen van de basisschool naar het vo en vooral het vmbo is ook landelijk nog niet ver gevorderd. Uit een trendanalyse van SLO, het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, blijkt dat op 1 van de 5 scholen voor voorgezet onderwijs sprake is van een doorgaande leerlijn voor cultuur. Slechts 5% van de scholen voor voortgezet onderwijs heeft een doorgaande leerlijn tussen de basisschool en het voortgezet onderwijs.

Kansen voor cultuureducatie in het vo

Het vmbo heeft het meeste baat bij een doorgaande leerlijn voor cultuuronderwijs. Niet alleen omdat daar de meeste leerlingen instromen, maar ook omdat ckv pas vanaf groep 3 een vast onderdeel is van het onderwijsaanbod.

Voor scholen die aansluiting zoeken bij het basisonderwijs en zich sterker willen profileren, biedt cultuureducatie aanknopingspunten voor onderwijsvernieuwing. Vooral voor leerlingen in de basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte en gemengde leerweg van het vmbo. In dialoog met culturele instellingen kunnen er projecten worden ontwikkeld die aansluiten op de beroepsgerichte componenten van het vmbo zoals mode of techniek.

Een tweede aanknopingspunt is de toenemende belangstelling voor techniek op basisscholen en in het voortgezet onderwijs. Aanleiding hiervoor is het tekort aan technisch geschoolde mensen. De rijksoverheid heeft daarom als doel dat in 2020 op alle basisscholen techniekonderwijs wordt aangeboden. In Amsterdam is in 2012 het samenwerkingsverband Masterplan Techniek Amsterdam opgericht om deze doelstelling te behalen. ‘Die belangstelling voor techniek valt op’, zegt Fleur de Kort, adviseur cultuur en onderwijs bij Mocca. Zij begeleidt een aantal basisscholen bij een combinatieleerlijn beeldend en techniek. ‘Deze combinatieleerlijnen omvatten media & ict, constructies, materialen, en vormgeving. En voor deze leerlijnen wordt samengewerkt met culturele partners uit diverse domeinen.’

Eind 2016 is Mocca met de financiële impuls van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit in Amsterdam met twaalf vmbo-scholen een samenwerking gestart om doorgaande leerlijnen van po naar vmbo op te zetten. Die scholen zijn straks klaar voor de eerste lichting van de Basispakketgeneratie.

Laatste nieuws

Het ministerie van OCW heeft de ambitie om voor het vmbo meer en beter cultuuronderwijs te realiseren. Het Fonds voor Cultuurparticipatie start samen met het Prins Bernhard Cultuurfonds vanaf april 2017 een subsidieregeling om nog meer leerlingen te bereiken. Het budget voor deze regeling is € 1,7 miljoen. Meer informatie via www.cultuurparticipatie.nl of via Mocca, Richard Smolenaers telefoonnummer: 020 620 95 67.

Een leerling van de basispakketgeneratie aan het woord

Just Veldhuizen, brugklas havo/vwo

Wat voor cultuuronderwijs had je op je oude basisschool?

We zijn naar verschillende musea geweest. Eén keer in de maand kregen we muziekles van de leerkracht. Sommige leerkrachten kozen er voor om geen muziekles te geven. Beeldende vorming hadden we wel, soms kregen we een knutselopdracht. Tekenen mochten we doen als we klaar waren met ons werk.

Hoe vond je dat?

Leuk, even geen rekensommen…

Gingen jullie naar musea en naar theater?

Ja.

Zijn jullie met de hele klas weleens met een bus gegaan?

Ja.

Heb je nu cultuuronderwijs in het voortgezet onderwijs? Zo ja, lijkt het op wat je op de basisschool hebt gehad?

Ja, muziek en KUB (Kunst Beeldend). We krijgen ook Techniek & Science, is dat ook cultuuronderwijs? De vakken worden nu wat serieuzer aangeboden. Het gaat echt om mooie dingen maken. Op de basisschool was het meer relaxed, gewoon wat maken. Muziek is nu wel heel anders. Op de basisschool was het zingen, nu is het meer met ritmes en notenschrift en zo. Dat vind ik minder leuk, want dat heb ik al geleerd op pianoles.

Vind je dat wat je op de basisschool hebt gedaan, aansluit op wat je nu krijgt bij kunst en cultuur?

Het is totaal anders. Je kan KUB ook doen zonder dat je ooit beeldende vorming hebt gehad.

Heb je een tip voor docenten in het voortgezet onderwijs die cultuuronderwijs willen laten aansluiten op de basisschool?

Bij muziek in het VO makkelijker beginnen en het vak leuk maken. Voor mij is het niet moeilijk, maar er zijn heel veel kinderen die het een moeilijk, en daardoor niet leuk vak vinden. Dat is toch jammer!

Wat vind je zelf leuk om te doen?

Pianospelen, lezen, museum bezoeken, dat zijn dingen die ik echt leuk vind.

Mocca Magazine editie 01

Praktische tips voor kunst in de klas

OBA kinderdirecteur zit vol ideeën

Leerkrachten aan het woord over cultuureducatie

Ouders over cultuureducatie

Kunstenaar voor de klas 

Vier jaar Basispakket

KinderCultuurMonitor resultaten

Wat doet Mocca?